• تاریخچه گروه برنامه ریزی اجتماعی

تاریخچه رشته برنامه­ ریزی اجتماعی

دپارتمان علوم اجتماعی در سال 1344 به عنوان بخشی از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز تأسیس شد. نام این بخش در ابتدا بخش عمران ملی بود؛ دوره پنج ساله‌ای  که رشته‌های فرعی مختلفی همچون فنی و شهرسازی، جامعه شناسی، بهداشت، کشاورزی و اقتصاد را در‌بر‌می‌گرفت. هدف از تأسیس این بخش با توجه به گستردگی دامنه مطالعات و تنوع محتوای برنامه، پرورش افرادی بود که بتوانند نقش عمده‌ای در پیشرفت برنامه‌های عمرانی و توسعه جوامع شهری، روستایی و عشایری ایران ایفا نمایند. اما به دلیل تنوع دروس و عدم شناخت دستگاه‌های اجرایی، این رشته در سال 1354 به "عمران ملی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای" تغییر یافت تا فارغ‌التحصیلان آن بتوانند به مسائل و مشکلات مناطق کوچک بپردازند.

بخش عمران ملی که طبق اصل 44 تأسیس شده بود، در محل شاپور قدیم شیراز قرار داشت و مرکز آموزش آن نیز در مرو دشت بود. دانشجویان در تابستان نیز برای انجام کارهای عملی در زمینه مطالعات اقتصادی-اجتماعی در زمینه کشاورزی، آب، خاک و ... به آنجا مراجعه می‌کردند. آنها از اساتید مجرب داخلی و خارجی بهره‌مند می‌شدند و علاوه بر دروس تئوری با انجام کارعملی در مناطق روستایی و ایجاد قابلیت توسعه در روستاها و شهرها زمینه های آبادانی آن مناطق را فراهم می‌ساختند.

پس از انقلاب در سال 1358رشته برنامه ­ریزی شهری و منطقه­ای در مقطع کارشناسی که از رشته‌های نو پا در دانشگاه­های معتبر دنیا بود به عنوان یک رشته قوی بین رشته‌ای در دانشگاه شیراز تأسیس گردید. اما این رشته که از یک دوره 5ساله پیوسته به 4 ساله پیوسته تغییر شکل داده بود، تنها چهار سال در دانشگاه رایج بود و در طول این مدت توانست اساتید زیادی را به جامعه تقدیم کند.

 در سال 1362پس از جریان انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه و سپس بازگشایی دوباره آن در سال 1363 رشته برنامه ­ریزی شهری و منطقه­ای مورد پذیرش واقع نشد و خواسته شد که این رشته با 34 واحد از واحدهای تخصصی عمران ملی قدیم و به عنوان گرایشی در قالب یکی از دو رشته علوم اجتماعی یا جغرافیا قرار گیرد. آقای مهندس کبگانی و دکتر نصّابه به عنوان طرح ریزان این رشته جدید انتخاب شدند. آنها عنوان رشته را ("community planning"برنامه ریزی اجتماع ) نام گذاردند. "Community" سطحی بالاتر از محله و ناحیه در شهر و با ابعاد فیزیکی و اقتصادی-اجتماعی بود، یعنی محدوده‌ای جغرافیایی با مشخصات اقتصادی-اجتماعی و   "community planning" رشته‌ای بود که به بررسی اجتماعی-اقتصادی community می‌پرداخت و فعالیت‌هایی نظیر طرح‌ریزی‌‌های آینده، جلوگیری از هدررفت آب و برق در مناطق و... را شامل می‌شد.

در مجموع موضوعات مورد بحث در رشته برنامه ­ریزی اجتماعی، عمدتاً مربوط به مسائل اجتماعی انسان و برنامه­ ریزی در خصوص آن است. در واقع این گرایش درصدد ایجاد جامعه انسانی توسعه یافته با استفاده از اصل برنامه ­ریزی است. بطور نمونه، در هنگام ساخت یک کارخانه یا مرکز تحقیقاتی، کارشناس برنامه ­ریزی اجتماعی وظیفه دارد تا ضمن مکان یابی مناسب برای این کار، برنامه ای برای رعایت حقوق اقشار مختلف درگیر در این پروژه ارایه دهد تا انجام این توسعه، رفاه و آسایش بیشتری را برای آن اجتماع فراهم آورد.
بدیهی است که با توجه به گستردگی عرصه "اجتماع"، قلمرو این علم وسعتی قابل توجه خواهد داشت. مثلاً در یک موضوع خاص، برنامه­ ریزی در هر یک از عرصه های روستایی، شهری و کشوری می­ تواند در دستور کار یک کارشناس برنامه­ ریزی اجتماعی باشد. لازم به ذکر است، حضور فعال در جامعه و استفاده مداوم از تحقیقات میدانی و نتایج آن، از مهمترین ویژگی­های لازم برای یک کارشناس در این رشته است.

در حال حاضر این رشته در دانشگاه­های شیراز، تهران، شهید چمران اهواز و علامه­­ طباطبایی دایر می­ باشد.